Choroby

Gorączka Zachodniego Nilu

Choroba wywołana jest przez wirusy Zachodniego Nilu (WNV) zaliczane do serokompleksu wirusów japońskigo zapalenia mózgu (JEV) (do tego kompleksu należą także wirusy zapalenia mózgu Sant Luis, zapalenia mózgu Murray Vallis i wirusy Kunjin).
Rezerwuarem wirusa są ptaki wędrowne, które mogą przenosić wirusy z krajów tropikalnych do regionów położonych w klimacie umiarkowanym. Ptaki żyjące na obszarze rozprzestrzenienia wirusa nie chorują, zaś żyjące poza nim są podatne na zakażenie i ciężki jego przebieg. Często zakażenie wirusem kończy się masowym padaniem ptaków (najczęściej wróblowatych i krukowatych) i poprzedza pojawianie się objawów choroby u ludzi. Występują także zachorowania koni.
Przenosicielami wirusa są krwiopijne muchówki, głównie komary, ale również meszki (Simuliidae) i ślepaki (Tabanidae). Udział kleszczy jest niepotwierdzony, choć z ich ciała wirus został wyizolowany. W przenoszeniu zakażeń na ludzi dużą rolę odgrywają komary antropofilne z rodzajów Anopheles, Culiseta i Culex.
Rozwój wirusa w śliniankach komarów trwa 12 dni i jest zależny od temperatury, która musi być wyższa od 22 st. C. Z tym związany jest fakt, że w klimacie umiarkowanym transmisja wirusa może odbywać się tylko latem. W Polsce największe zagrożenie zakażenia wirusem WNV występuje na obszarze pozostającym w zasięgu klimatu ciepłego i kontynentalnego, czyli południowo-wschodniej części kraju.
Człowiek zakaża się wirusem podczas kłucia komara. Możliwe jest zakażenie podczas transfuzji krwi, przeszczepu narządów, wewnątrzmaciczne przez łożysko i z mlekiem matki oraz przy kontakcie z materiałem biologicznym zawierającym wirusy.
Objawy. Wirus WNV wykazuje powinowactwo do tkanki nerwowej. Po krótkim okresie namnażania w tkankach obwodowych przenika do ośrodkowego układu nerwowego. Większość przypadków zakażeń ma przebieg bezobjawowy, ale u 20% zakażonych osób rozwija się choroba, zwana gorączką Zachodniego Nilu z objawami grypopodobnymi i żołądkowo-jelitowymi, nieraz z wysypką, trwającymi 3-6 dni i samoistnie ustępującymi. Nieraz dochodzi jednak do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych z charakterystycznym jego obrazem klinicznym, tj. bólem głowy, nudnościami, wymiotami i sztywnością karku. W cięższej postaci pojawiają się objawy zapalenia mózgu, korzeni nerwowych lub rdzenia kręgowego. Z objawów neurologicznych najczęściej obserwuje się porażenia nerwów czaszkowych, zwroty głowy, trudności w mowie i połykaniu, zatrzymanie lub nietrzymanie moczu i zaburzenia świadomości. Mogą także występować drżenia mięśniowe oraz objawy podobne do choroby Parkinsona, tj. wzmożone napięcie i sztywność mięśni, spowolnienie ruchowe i maskowatą twarz. Rzadziej następują wiotkie porażenia i niedowłady kończyn.
Śmiertelność wśród pacjentów podczas epidemii wynosiła od 2-14%.
Rozpoznanie opiera się na objawach klinicznych potwierdzonych badaniem krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego, w których stwierdza się przeciwciała przeciwko WNV. Za infekcją tego wirusa silnie przemawia występowanie w płynie mózgowo-rdzeniowych przeciwciał IgM. Do diagnostyki wykorzystuje się techniki PCR, w których wykrywa się we krwi RNA wirusa.

Malaria

Obszarami endemicznymi malarii są strefy klimatu tropikalnego i subtropikalnego. W Europie spotyka się w Grecji i Turcji. Do innych regionów, w tym także do Polski może być zawlekana przez turystów z wyjazdów na obszary endemiczne malarii lub w samolotach i bagażach podróżnych (malaria lotniskowa).
Cztery gatunki zarodźców wywołują malarię u człowieka: Plasmodium vivax– malarię trzydniową, Plasmodium malariae– czwartaczkę, Plasmodium ovale– malarię przypominającą trzeciaczkę i Plasmodium falciparum– malarię podzwrotnikową.
Objawy związane są z rozpadem erytrocytów i uwolnieniem z nich do krwi merozoitów i ziaren pigmentu. W malarii charakterystycznymi objawami są: dreszcze, po których po około godzinie pojawiają się poty z bólami głowy i wysoką temperaturą trwającą od 2-6 godzin. Po tym czasie temperatura spada do normalnego poziomu. Napady choroby powtarzaą się cyklicznie: co 48 godz. w trzeciaczce, co 72 godz. w czwartaczce i co 36-48 godz. w malarii podzwrotnikowej. Najcięższy przebieg ma malaria podzwrotnikowa, która występuje w postaci mózgowej, biegunkowej (przypominająca czerwonkę lub cholerę) lub krwotocznej. Wymaga hospitalizacji i natychmiastowego leczenia.
W malarii wywołanej przez P. vivax i P. ovale występują nawroty, gdyż gatunki te w komórkach wątroby wytwarzają hipnozoity, tj. stadia „uśpione”. Ataki choroby nie powtarzają się natomiast w malarii podzwrotnikowej spowodowanej przez Plasmodium falciparum i w malarii przypominającej trzeciaczkę, której czynnikiem etiologicznym jest Plasmodium ovale.
Rozpoznanie malarii potwierdza stwierdzenie w rozmazie cienkim lub grubym wewnątrz erytrocytów różnych stadiów rozwojowych zarodźców, tj. wczesnych lub późnych trofozoitów, schizontów, merozoitów lub gametocytów.