Komary Culicidae

Na świecie znanych jest około 3200 gatunków komarów (Culicidae), które należą do jednej z trzech podrodzin, a mianowicie Anophelinae z 3 rodzajami (Anopheles, Bironella i Chagasia), Culicinae z 10 plemionami i 35 rodzajami oraz Toxorhynchinae z 1 rodzajem. W Europie występuje 101 gatunków należących do dwóch podrodzin- Anophelinae z jednym rodzajem (Anopheles) i Culicinae z 6 plemionami i 7 rodzajami.

Cechy morfologiczne i biologiczne

Komary występują kosmopolitycznie. Ich rozwój przebiega w środowisku wilgotnym, najczęściej w wodzie. Ciało dzieli się na trzy odcinki: głowę, tułów i odwłok. Głowa jest mała, a na jej bokach występują duże oczy złożone. Mogą one odróżniać kształt i barwę obiektów. Komary mają także zdolność oceniania odległości przedmiotów od ich ciała. Oczy tych stawonogów odbierają fale o długości 250-800 nm (w porównaniu do oczu człowieka jest to przesunięcie w kierunku nadfioletu). Oczy złożone są zdolne do przyjmowania 200-300 bodźców/sekundę, podczas gdy człowiek odbiera tylko od 20-30 bodźców/sekundę. U komarów nie ma natomiast przyoczek. W przedniej części głowy występują 15-członowe czułki. Czułki są pokryte włoskami, które u samców występują w większej ilości i są dłuższe. Głowa komarów jest połączona z tułowiem wąską szyją. Narząd gębowy jest kłująco-ssący. Owalny tułów składa się z trzech segmentów: przedtułowia, śródtułowia i zatułowia. Każdy segment tułowia jest zbudowany z płytki grzbietowej, czyli tergitu i płytki brzusznej- sternitu, które są połączone płytkami bocznymi- pleurytami. Na płytkach bocznych- pleurytach występują szczecinki o dużym znaczeniu taksonomicznym. Poszczególne człony połączone są elastycznym oskórkiem, co ułatwia poruszanie. Skrzydła komarów są wydłużone i pokryte łuskami, które u niektórych gatunków są zabarwione. Budowa skrzydeł stanowi ważną cechę diagnostyczną. Do każdego członu tułowia są przytwierdzone długie i szczupłe nogi. Na stopach znajdują się pazurki i przylgi. Pazurki mogą być zmodyfikowane, czasem ząbkowane.
Odwłok głodnych samic jest wydłużony i cylindryczny. W miarę pobierania pokarmu przybiera kształt jajowaty. Odwłok składa się z 10 segmentów, chociaż tylko 8 jest wyraźnie widocznych. Dwa ostatnie segmenty są zmodyfikowane w związku z występowaniem na nich zewnętrznych części narządów płciowych.
Larwy komarów nie są podobne do postaci dorosłych. Ich ciało obejmuje takie części jak: głowę, tułów i odwłok. Głowa jest owalna lub kwadratowa i spłaszczona grzbietowo-brzusznie. Larwy mają żuwaczki typu gryzącego. Na przodzie głowy leżą długie włoski tworzące narządy wachlarzykowate. Na skutek skurczów i rozkurczów mięśni są one składane i rozkładane. Powoduje to powstawanie prądów wody, które napędzają drobne glony i bakterie do otworu gębowego. Umieszczone wzdłuż krawędzi żuwaczek i szczęk gęste szczecinki służą do odfiltrowania z wody drobnych cząstek (cząsteczek koloidalnych, bakterii i glonów). Są one następnie formowane w grudkę i połykane. Zdolność larw do pobierania pokarmu wykorzystuje się do zwalczania komarów. Wprowadzane do zbiorników wodnych preparaty zawierające toksyczne bakterie Bacillus thuringiensis var. israelensis są spożywane przez larwy wraz z planktonem.
Tułów larwy jest kwadratowy, spłaszczony grzbietowo-brzusznie. Budowa i rozmieszczenie włosków na tułowiu mają znaczenie w systematyce. Odwłok ma kształt cylindryczny i jest zbudowany z 10 segmentów.
Powietrze zgromadzone w układzie oddechowym larw pełni ważną funkcję hydrostatyczną. Znajduje się bowiem w końcowym odcinku ciała (u Culicini w syfonie oddechowym), gdzie tchawki mają największą średnicę. Ze względu na gromadzenie się w tej części dużej ilości powietrza jest to najlżejsza część ciała skierowana zawsze do góry. Larwa dotyka powierzchni wody. Kilka przedstawicieli Culicini, jak na przykład gatunki z rodzaju Mansonia, mają na syfonie specjalny aparat do przecinania tkanek roślinnych, z których larwy czerpią tlen. Larwy (zwłaszcza wczesne stadia larwalne) mogą pobierać rozpuszczony w wodzie tlen przez skrzela analne i kutikulę.
Poczwarka w ogóle nie żeruje. Pływa blisko tafli wody i dopiero przed wykluciem się dorosłego owada wypływa na powierzchnię. Większą część jej ciała stanowi głowotułów, który ma parę oczu złożonych i trąbkę oddechową leżącą na bocznej powierzchni śródtułowia.
Samice komarów są krwiopijne. Pewne gatunki ssą krew człowieka (antropofilizm) lub zwierząt (zoofilizm), inne są mało wymagające w stosunku do żywiciela i pasożytują na różnych gatunkach zwierząt i na człowieku. Poszczególne gatunki mają swoich żywicieli właściwych, często jednak ssą krew żywicieli przypadkowych. Komary pobierają krew w dużych odstępach czasu i trawią ją całkowicie. Komary najczęściej żerują wieczorem i wczesnym rankiem. Niektóre gatunki ssą krew w ciągu dnia. Liczba składanych jaj zależy od gatunku i wieku samicy. Samica składa jaja wielokrotnie w czasie życia, na co wpływają różne czynniki, jak na przykład wilgotność, temperatura i ilość pobranego pokarmu. Zapłodnienie samic zwykle następuje 1-2 dni po wylęgu. U wielu gatunków poprzedza je rojenie występujące o świcie i o zmierzchu. Najczęściej kopulacja trwa długo, rzadziej jak np. u Aedes aegypti około kwadransa. Zwykle w czasie życia samica jest zapładniana jeden raz. Samce umierają po kopulacji. Sperma magazynowana w zbiorniku nasiennym zapładnia jaja wkrótce po owulacji, gdy przebywają one w drogach płciowych. Jaja są składane w wodzie lub na wilgotnych obszarach, gdzie okresowo pojawia się woda.
W cyklu rozwojowym komarów występują cztery stadia larwalne, stadium poczwarki i postacie dorosłe.
Reakcje komarów na bodźce środowiskowe zależą od wielu czynników zewnętrznych (m.in. od temperatury i wilgotności) oraz od wieku i stanu fizjologicznego (np. długości głodowania). W poszukiwaniu żywiciela ważną rolę odgrywają bodźce wzrokowe. Komary są także wrażliwe na zapach wydzielany przez człowieka i zwierzęta oraz stężenie CO2 w środowisku. Dzięki skrzydłom mogą one przemieszczać się na duże odległości, często w promieniu  l km. W niektórych przypadkach pokonują nawet trasy 10-kilometrowe.

Charakterystyka morfologiczna i biologiczna

Dwuskrzydłe stanowią jeden z największych rzędów owadów, który składa się z ponad 50 tysięcy gatunków. Na głowie mają oczy złożone składające się z omatidiów. U wielu gatunków występują także przyoczka. Czułki są członowane i leżą w przedniej części głowy; ich budowa jest charakterystyczna dla poszczególnych przedstawicieli tego rzędu. Tułów, jak u innych owadów, jest złożony z trzech segmentów. Znajdują się na nim silnie rozwinięte mięśnie służące do poruszania skrzydłami. U dwuskrzydłych występują dwie pary skrzydeł; jedna para dużych skrzydeł z żyłkami charakterystycznymi dla rodzajów i gatunków oraz druga para silnie zredukowana, zwana przezmiankami. Odwłok jest zbudowany z l0 segmentów, ale może być widoczna mniejsza liczba, tj. od trzech do ośmiu. Owady należące do tego rzędu rozwijają się holometabolicznie (przeobrażenie zupełne). W ich cyklu życiowym występują stadia takie jak: jajo, larwy, poczwarka i imago. Liczba stadiów larwalnych różni się u przedstawicieli poszczególnych rodzin, na przykład u komarów są cztery, zaś u much trzy stadia.