Repelenty- skuteczne czy nieskuteczne

Podstawowe błędy w ocenie odstraszającego działania preparatów

Na rynku światowym i polskim znajduje się dużo produktów różnych firm wykorzystywanych do zabezpieczania człowieka i zwierząt przed atakami kleszczy. Czy jednak wszystkie preparaty dostępne na sklepowych półkach są w pełni skuteczne w odstraszaniu kleszczy?

Z informacji uzyskanych od użytkowników preparatów wynika, że w przypadku niektórych z nich pomimo ich stosowania według wskazówek producenta nie uzyskano satysfakcjonujących efektów w zakresie skuteczności i/lub długości ich odstraszającego działania. Z czego zatem wynikają rozbieżności w ocenie producenta i konsumenta ?

Udostępnienie na rynku preparatu poprzedzają następujące działania:

  1. Zsyntezowanie substancji wykazującej odstraszające działanie
  2. Ocena substancji pod względem toksykologicznym i pod względem jej biologicznej aktywności w odniesieniu do kleszczy
  3. Opracowanie technologii produkcji i postaci preparatu planowanego do wprowadzenia na rynek.
  4. Ocena skuteczności odstraszającego działania preparatu.
  5. Rejestracja produktu przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.
  6. Wprowadzenie preparatu na rynek.

O dopuszczeniu preparatu na rynek ostatecznie decyduje Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych w oparciu o przedstawioną dokumentację, w tym dokumentację z badań laboratoryjnych – toksykologicznych i biologicznych.

W ocenie przebiegu i wiarygodności badań nad wpływem testowanego preparatu na kleszcze należy zwracać uwagę na zastosowaną metodykę, oraz warunki badań i ich okres, które powinny być zgodne z rytmami aktywności poszczególnych gatunków kleszczy, oraz zgodne z ich preferencjami żywicielskimi i środowiskowymi.

Nie są wiarygodne wyniki badań nad skutecznością odstraszającego działania repelentów na kleszcze prowadzone na człowieku z wykorzystaniem kleszcza łąkowego Dermacentor reticulatus. Niezależnie od testowanego produktu, te kleszcze nie będą przyczepiały się do skóry człowieka, gdyż nie jest on właściwym żywicielem dla tego gatunku kleszcza.

Dermacentor reticulatus bardzo rzadko przyczepia się do skóry człowieka. W literaturze są opisane zaledwie pojedyncze takie przypadki, pomimo, że na niektórych obszarach Europy, w tym Polski, występuje on licznie i pospolicie. Nie znany jest przypadek dłuższego przebywania Dermacentor reticulatus w skórze człowieka i/lub zakończenia żerowania (pobrania pełnego posiłku z krwi) tego kleszcza na człowieku.

Wybór metody badań zależy głównie od:

  • oczekiwanego efektu działania testowanego produktu (odstraszające, bójcze lub zarówno odstraszające, jak i bójcze),
  • zalecanego sposobu stosowania preparatu przez użytkownika (w testach laboratoryjnych preparat powinien być aplikowany podobnie jak zaleca producent),
  • gatunku i stadium rozwojowego kleszczy (różnice w wymaganiach poszczególnych gatunków kleszczy i ich stadiów rozwojowych, oraz różnice w ich behawiorze wymagają bezwzględnego przestrzegania preferencji poszczególnych gatunków, a nawet ich stadiów rozwojowych).

Wyniki doświadczeń uzyskane przy zastosowaniu nieprawidłowo wybranej metodyki badań, tj. nie uwzględniające w/w kryteriów jej wyboru i/lub wykonanie badań na kleszczach bez uwzględnienia ich cech biologicznych, oraz preferencji środowiskowych i żywicielskich NIE zapewniają otrzymania rzetelnej informacji o sposobie działania testowanego produktu w odniesieniu do kleszczy.

Działanie testowanego produktu zawsze należy odnosić do próby kontrolnej wykonanej w tym samym czasie i w tych samych warunkach. Wyniki testów bez próby kontrolnej nie można uznać za wiarygodne.