Swędzik jesienny

Neotrombicula autumnalis (Shaw, 1792)

Zasięg tego gatunku obejmuje całą Europę aż do Azji Środkowej (Turkmenia, Kirgizja, Tadżikistan, Kazachstan). W Ameryce występuje w Nebrasce i Kolorado.
Siedlisko. Swędziki jesienne pojawiają się masowo w wilgotnych siedliskach na bryłach ziemi, trawach i w dolnych częściach roślin w ogrodach lub na łąkach. Mogą występować na trawnikach porośniętych drzewami, gdyż w cieniu lub półcieniu drzew jest wysoka wilgotność. Nie wchodzą na drzewa i krzewy.
Człowiek jest atakowany przez larwy w czasie prac polowych, w ogrodach przy zbiorach jagód lub na łąkach i na trawnikach w pobliżu domów oraz w czasie sianokosów. Dzieci mogą być atakowane przez swędziki podczas zabaw w ogrodach.

Cechy morfologiczne i biologiczne

Głodna larwa o barwie czerwonej ma długość 0,2 mm. Na jej powierzchni grzbietowej znajduje się płytka w przedniej części jest prosto zakończona, zaś w tylnej szeroko zaokrąglona. W pobliżu bocznych krawędzi tarczki występują dwie pary oczu. Na stronie grzbietowej znajduje się 30 szczecinek ułożonych w rzędy.
Jaja są składane pojedynczo na ziemi lub na łodygach oraz liściach traw i krzewów. W jajach rozwija się stadium prelarwy, które linieje w sześcionożną larwę atakującą żywicieli, przede wszystkim myszy, szczury, króliki, zające i jeże, ale też człowieka. Po najedzeniu odpada na ziemię, po czym przekształca się najpierw w nieruchliwą protonimfę, a następnie deutonimfę, która żeruje na jajach innych stawonogów lub miękkich częściach ciała bezkręgowców. Nimfy mają długość około l mm i są podobne do postaci dojrzałych, ale nie mają wykształconych zewnętrznych organów płciowych. Po przejściu w drugie nieruchome stadium nimfalne (tritonimfa) roztocze osiągają dojrzałość. Dorosłe postacie nie mają oczu. Roztocze te zimują w stadium nimfy i dorosłym. Larwy przebywają na ziemi. Przy ciepłej i wilgotnej pogodzie gromadzą się na jej powierzchni. W okresach suszy, oziębienia lub silnych deszczy larwy przedostają się do głębszych warstw gleby, nawet na głębokość około 90 cm. W zimie znajdowano swędziki 40-60 cm pod powierzchnią ziemi. Larwy swędzika jesiennego wylęgają się w środku lata i pod koniec lata (od połowy czerwca do września). Na powierzchni l cm2 znajdowano kilkaset larw N. autumnalis. Przy słonecznej i wilgotnej pogodzie larwy są aktywne i poszukują żywicieli. Wykazują fototropizm dodatni.

Nasilenie objawów trombikulozy po ukłuciach N. autumnalis występuje w jesieni, dlatego też nazwano ten gatunek swędzikiem jesiennym. Larwy przyczepiają się w miejscach, gdzie skóra jest cienka, u zwierząt najczęściej na uszach, w okolicy genitalnej i u nasady ogona oraz na nogach gryzoni, królików, zajęcy, jeży, nietoperzy i innych ssaków. Pasożytują także na płazach, gadach i ptakach. Na ciele człowieka larwy umiejscawiają się w nadgarstkach, pod pachami, w pachwinach, pod kolanami i w pasie. U dzieci stwierdza się je także na głowie.

Po znalezieniu dobrego do żerowania miejsca roztocze unoszą tylną część ciała do góry ustawiając się skośnie do powierzchni skóry. Następnie hakami chelicer nacinają skórę, zwykle koło torebek włosowych, kanalików potowych i przebijają naskórek. Roztocze tworzą w skórze żywiciela stylostom, przez który do ranki wtłaczana jest ślina. Pod wpływem enzymów w niej zawartych następuje destrukcja tkanek i ich upłynnienie. Uszkodzone jądra i cytoplazma komórek są wsysane przez stylostom do jelita larwy. Jednocześnie powstają nowe komórki epidermy. Następna porcja śliny upłynnia je. W ten sposób tworzy się kanał, który osiąga długość ponad 0,2 mm. Pobieranie pokarmu może trwać od 3-5 dni. W miarę nasycania tkankami żywiciela larwy zwiększają swą długość do 0,75 mm. Larwy żerują jednorazowo. Mogą głodować 6 lub więcej miesięcy.

Masowe rozmnażanie się N. autumnalis w bezpośrednim sąsiedztwie mieszkań stwarza okazje do ataków ludzi i wywoływania u nich dermatoz w następstwie żerowania na skórze.