Widliszek

Anopheles maculipennis Meigen, 1818

W Europie kompleks Anopheles maculipennis obejmuje 7 gatunków bliźniaczych (kryptogatunków), tj. An. atroparvus v. Thiel, 1927, An. beklemishevi Stegnii et Kabanova, 1976, An. labrianchae Falleroni, 1926, An. maculipennis s.s., Meigen, 1818, An.melanoon Hacket, 1934, An.messeae Falleroni, 1926 i An. sacharovi Favre, 1903. W Polsce występują trzy z nich: An. maculipennis s.s., An. messeae i An. atroparvus.
Rozróżnienie morfologiczne komarów kompleksu „maculipennis” jest niezwykle trudne. Imago rozpoznaje się na podstawie różnic w rysunku na chorionie (otoczce jajowej) jaj składanych przez samice hodowane w warunkach laboratoryjnych lub kształtu łusek znajdujących się na żyłkach skrzydeł (żyłka radialna- r2). Komary te różnią się biologią, co decyduje o miejscach ich występowania. Najpospolitszy An. messeae rozprzestrzeniony jest w wilgotnych siedliskach na całym obszarze naszego kraju, mniej liczny An. maculipennis w pobliżu zbiorników z wodą wolno przepływającą, zaś An. atroparvus w słonawych wodach terenów nadmorskich.

Cechy morfologiczne.

Długość ciała wynosi 6-8 mm. Mają barwę ciała od jasno do ciemnobrązowej. Na bokach głowy występują duże oczy złożone i para czułków. Do przodu wysunięta jest kłujka i para głaszczków. Za dużą płytką śródtułowia znajduje się płytka grzbietowo-boczna, która jest zaokrąglona na tylnej krawędzi. Na brzegu tej tarczki leżą szczecinki. Kształt tarczki i jej szczecinki należą do ważnych cech systematycznych komarów z rodzaju Anopheles. Skrzydła komarów są wąskie. Większą część ich powierzchni pokrywają jasne łuski. Tylko u nasady rozwidleń żyłek występują cztery skupiska ciemnych łusek.

Cechy biologiczne.

Po kopulacji samice ssą krew (jednorazowo od 1-5 μl), po czym po kilku dniach składają jaja na powierzchni zbiorników. Samice mogą składać jaja wielokrotnie; jednorazowo od 150-350 jaj. Jaja z boków mają komory powietrzne, dzięki którym utrzymują się na powierzchni. W wodzie są rozrzucone pojedynczo. Tworzą na powierzchni figury o kształcie sieci lub gwiazd. Po złożeniu są białe, ciemnieją w czasie przebywania w wodzie. Widliszki rozwijają się zazwyczaj w naturalnych zbiornikach czystej i natlenionej wody bogatej  w glony i rośliny naczyniowe, w których mogą ukrywać się przed drapieżnikami.
W rozwoju An. maculipennis występują cztery stadia larwalne. Larwy nie mają syfonu oddechowego. Leżą horyzontalnie do powierzchni wody. Takie położenie zapewniają występujące na ciele włoski w kształcie liści palmy. Pożywienie pobierają bezpośrednio z powierzchni wody, gdzie znajdują się glony, grzyby i bakterie. W tym czasie głowę obracają o 180°, w związku z czym jej aparat gębowy jest zwrócony do tafli wody. Larwy wylęgają się w temperaturze wyższej od 10°C. Poczwarka nie pobiera pokarmu. W ciągu 3-4 dni rozwija się w dorosłego owada. Cały rozwój tego gatunku w lecie trwa około 4 tygodni, w zimniejszej porze do 6 tygodni. W Polsce w ciągu roku rozwijają się zwykle od 2-4 pokolenia komarów widliszków.

Widliszki wabi przede wszystkim na dwutlenek węgla i kwas mlekowy żywiciela. Gatunki (np. An. gambiae), dla których silnym atraktantem jest kwas mlekowy atakują najczęściej nogi, zaś gatunki (np. An. atroparvus) przyciągane głównie przez CO2 kłują w twarz. Im wyższa jest temperatura ciała żywiciela, tym większą porcję krwi pobierają widliszki podczas ssania.
W naszej strefie klimatycznej, podobnie jak przedstawiciele rodzaju Culex, widliszki zimują w stadium imago w oborach i piwnicach.

Znaczenie medyczne.

Samice widliszków kłują o świcie i zmierzchu, ale bardzo wygłodniałe okazy mogą atakować w dzień. Najczęściej kłują one ludzi i zwierzęta w pomieszczeniach zamkniętych, tj. w mieszkaniach, stajniach i budynkach gospodarskich. Ukłucia nie są bolesne. Odczyny alergiczne i świąd wywołuje ślina tych komarów.