Znaczenie epidemiologiczne komarów

Wiele gatunków komarów jest ważnymi wektorami groźnych drobnoustrojów i pasożytów. Szczególnie dużą rolę odgrywają te gatunki, które często ssą krew człowieka, żyją wystarczająco długo, aby mógł u nich przebiec pewien etap rozwoju pasożyta i występują w liczebności odpowiedniej do utrzymania transmisji patogenów.
Wśród płazów, gadów, ptaków i ssaków zarodźce malarii (Plasmodium spp.) przenoszą samice z rodzaju Anopheles. Spośród ponad 372 znanych gatunków komarów z tego rodzaju 76 jest przenosicielami zarodźców malarii. Najważniejszymi wektorami tego pierwotniaka są komary szeroko rozprzestrzenione w Południowej Europie, Północnej Afryce i w części Azji, takie jak: An. maculipennis, An. superpictus i An. sacharovi. Na endemicznych terenach stwierdzono od 0,1-30% komarów zainfekowanych zarodźcem malarii.
Stopień infekcji komarów zarodźcami określa się po przeprowadzeniu sekcji samic zebranych z endemicznych obszarów, w czasie której bada się ściany jelita i gruczoły ślinowe owadów na obecność postaci rozwojowych pierwotniaków. Występowanie sporozoitów w gruczołach ślinowych wskazuje na całkowite zakończenie cyklu rozwojowego Plasmodium u komara i jest ważnym wskaźnikiem w badaniach epidemiologicznych.

Komary są przenosicielami biologicznymi arbowirusów, m.in. Tahyna (TAH), Čalova (CVO), Lednice (LED) i Ocklebo.
W ostatnich latach duże zainteresowanie wzbudza najszerzej w świecie rozpowszechniony flawiwirus- wirus Zachodniego Nilu (WNV), który powoduje infekcje ptaków i niektórych ssaków, głównie człowieka i koni. Zasięg tego wirusa obejmuje Afrykę, Europę, Azję i Amerykę. Jak wykazały badania, zdolność do skutecznej transmisji WNV ma 9 gatunków komarów, w tym trzy występujące w Polsce (Culex pipiens, Culex modestus i Coquillettidia richiardii).

Do ważnych z epidemiologicznego punktu widzenia wirusów przenoszonych przez komary należą także: wirusy wschodniego końskiego zapalenia mózgu (Eastern Equine Encephalomyelitis, EEE), wirusy zachodniego końskiego zapalenia mózgu (Western Equine Encephalomyelitis, WEE), wirusy wenezuelskiego końskiego zapalenia mózgu (Venezuelan Equine Encephalomyelitis, VEE), gorączki Chikungunya, gorączki Ross River z rodzaju Alphavirus oraz wirusy żółtej gorączki (Yellow Fever), dengi (febris dengue), zapalenia mózgu Saint Louis Encephalitis (SLE), zapalenia opon mózgowych i mózgu (Rocio Meningoencephalitis), japońskiego zapalenia mózgu (Japanese Encephalitis, JE) i zapalenia mózgu Murray Valley (Murray Valley Encephalitis,MVE).

Wirusy namnażają się w tkankach stawonogów i kręgowców. Zakażona krew wessana przez komara dostaje się do jego jelita środkowego. Wkrótce potem zostają zainfekowane komórki nabłonkowe jelita. Po namnożeniu w komórkach przewodu pokarmowego komarów wirusy przechodzą do hemocelu, a następnie rozprzestrzeniają się w całym ciele owada. W dalszej kolejności następuje infekcja gruczołów ślinowych. Po pewnym czasie wirusy uwalniają się z komórek gruczołów. W czasie kłucia komara i ssania krwi są wprowadzane wraz ze śliną do naczyń krwionośnych człowieka.
Komary mogą utrzymywać krętki Borrelia burgdorferi wywołujące boreliozę, ale ich rola w transmisji tych patogenów nie jest wyjaśniona. Na terenie Polski wykazano B. burgdorferi s.l. u 0,5-0,6% samic komarów.

Komary (Anopheles, Aedes, Mansonia i przedstawiciele grupy Culex pipiens) przenoszą także mikrofilarie Wuchereria bancrofti, Brugia malayi i B. timori wywołujące groźne choroby w ciepłych strefach klimatycznych.. Są one obligatoryjnymi żywicielami tych nicieni.
Ślina komarów powoduje u człowieka lokalne reakcje skórne utrzymujące się od kilku godzin do kilku dni. Jest to reakcja typu alergicznego.